على محمدى خراسانى

473

شرح منطق مظفر (فارسى)

6 . شيرين‌ترين شعر ، دروغ‌ترين آن است از جملهء قضاياى مشهوره در ميان شعراى عرب‌زبان اينست كه مىگويند : « الشعرا اكذبه اعذبه « شعر هرچه دروغش بيشتر باشد شيرين‌تر خواهد بود » و به روايت ديگر : الشعرا حسنه اكذبه يا اكذبه احسنه يعنى بهترينش دروغترين آنست ، اين قضيه آن‌قدر مشهور است كه ضرب المثل گرديده است . برخى از دانشمندان متأخر ادبيّات به دو دليل اين سخن مشهور را مورد استخفاف قرار داده و آن را سبك و كودكانه شمرده‌اند : دليل اوّل : هر انسانى به حكم وجدان ، يقين دارد كه دروغ از جملهء زشت‌ترين چيزها است آنگاه چگونه ممكن است كه دروغ با همهء قباحت و زشتى ، ميلح ، نمكين و شيرين‌ترين باشد ؟ اين تناقض ، آشكار و يك بام و دو هوا است . دليل دوّم : تمام ارزش شعر از آن به تصوير كشيدن يك واقعيّت است آن هم تصويرى كه مؤثر باشد ( ذيلا در بيانات مصنف واضح خواهد شد ) ، اين در صورتى است كه واقعيّتى وجود داشته باشد و كلام صدق باشد امّا اگر كذب شد اسمش با خود او است كه مخالف واقع است و در كذب و دروغ تصويرى از واقعيّت يك شىء نيست فكيف يكون مؤثرا ؟ مرحوم مظفر رحمهم اللّه از هردو دليل اين بعض جواب داده‌اند كه مطالب اين بخش ( مبحث ششم ) مربوط به جواب دليل اوّل بعض و مطالب بخش بعدى ( مبحث هفتم ) جواب دليل دوّم است . در جواب از دليل اوّل مىفرمايد : نقدى كه شما كرديد در يك صورت صحيح و در صورت ديگر باطل است . بيان ذلك : اگر مراد از شعر كاذب و دروغين صرفا بيان يك واقعيت و اخبار از واقع و نفس الامر باشد آن هم به نحو كذب و بيان خلاف واقع ، حقّ با شما است . چنين كذبى از اقبح اشياء است فكيف يكون اعذب الاشياء ؟ ولى چنان‌كه قبلا هم گفتيم چنين اخبارى بر فرض هم كه صادق و مطابق واقع باشد شعر ، در اصطلاح ما نحن فيه ناميده نمىشود تا چه رسد به فرض كاذب بودن »